Thơ ca và người lính

Mar 27 2011 17:44:22

Đinh Thường trình bày tham luận Thơ ca và người lính tại hội thảo Thơ thực trạng và hướng tìm.                Thơ ca và người lính

                                   (Bài tham luận tại Hội thảo “Thơ thực trạng và hướng tìm”)

 

         Thơ ca và người lính là một chủ đề lớn thu hút sự quan tâm của dư luận từ xưa tới nay. Trong khuôn khổ buổi hội thảo “Thơ thực trạng và hướng tìm” này thật khó và không thể nói hết những điều muốn nói trong một bài viết nhỏ. Tôi chỉ xin được tham gia đôi điều từ góc độ một người lính làm thơ.

          Chúng ta đều biết lao động của người lính là một hình thức lao động đặc thù. Dù trong thời bình hay thời chiến họ đều phải trải qua bao khó khăn gian khổ thậm chí  hy sinh. Vì vậy để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao ngoài những yếu tố thuộc về chỉ huy chỉ đạo về đảm bảo cơ sở vật chất trang bị kỹ thuật.v.v… thì yếu tố tinh thần chiếm một vị trí vô cùng quan trọng. Vì thế mà việc chăm lo đời sống tinh thần cho bộ đội luôn được xác định là một khâu trọng yếu trong công tác chính trị tư tưởng.

          Cũng như nhiều loại hình văn hóa nghệ thuật khác thơ ca có một vị trí vai trò đặc biệt trong đời sống tinh thần góp phần xây dựng nhân cách của người lính vì khả năng biểu cảm của nó. Chúng ta còn nhớ nửa cuối những năm sáu mươi và đầu những năm bẩy mươi của Thế kỷ 20 khi mà cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra quyết liệt đã xuất hiện hàng trăm nhà thơ với hàng ngàn thi phẩm cổ vũ cho sứ mệnh lịch sử của dân tộc. Trong số đó có nhiều nhà thơ mặc áo lính sau này tên tuổi đã trở thành biểu tượng cho thơ ca thời kỳ chống Mỹ cứu nước như Lê Anh Xuân Phạm Tiến Duật Hoàng Nhuận Cầm Anh Ngọc.v.v…

          Với những vần thơ đầy cảm hứng về nhân dân về đất nước đã được đông đảo quần chúng đón đọc và chia sẻ  với tác giả khát vọng sống chiến đấu vì độc lập tự do của Tổ quốc. Những câu thơ hay đã trở thành hành trang của người lính trên đường ra trận.

          Ngày nay Quân đội ta đang đứng trước yêu cầu cao của nhiệm vụ bảo vệ vững chắc toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc tạo môi trường hòa bình ổn định để phát triển kinh tế - xã hội cùng với các loại hình văn hóa nghệ thuật khác với vai trò vốn có của nó thơ ca đã tích cực góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của bộ đội. Bên cạnh những tác giả tiếp tục viết về đề tài chiến tranh cũng đã xuất hiện nhiều tác giả mới viết về người lính với tâm thế mới.

          Tuy nhiên đánh giá về vấn đề này không phải lúc nào dư luận cũng có được sự đồng nhất. Cũng có ý kiến cho rằng họ cảm thấy sự hụt hẫng khi đọc thơ về đề tài chiến tranh và người lính hiện nay!? Đó hoàn toàn là cảm giác cá nhân bởi vì mỗi một giai đoạn lịch sử thường đi cùng với một chặng đường thi ca tương thích. Chúng ta có thể thấy được điều này qua những trang thơ viết về đề tài chiến tranh và người lính ở một góc nhìn rộng mở hơn. Khi chiến tranh đã đi qua nhưng những ám ảnh của nó vẫn thúc giục các tác giả cầm bút và các hoạt động quân sự căng thẳng cùng với cuộc sống khó khăn gian khổ nhưng nhiều khát vọng của người lính trong điều kiện thời bình đã tạo cảm hứng mới cho người sáng tác vừa hào hùng vừa nặng tính trữ tình cũng là điều hoàn toàn phù hợp. Hãy còn quá sớm để đánh giá một cách toàn diện về đề tài chiến tranh và người lính thời kỳ hậu chiến nhưng tôi tin chắc rằng một thời gian không xa nữa những người có trách nhiệm và bạn đọc quan tâm sẽ chỉ ra diện mạo của nó. Đó là một chặng đường thơ ca mới phát triển đầy cảm hứng sáng tạo trên chính chặng đường thi ca hào hùng của một thời máu lửa.

 

***

          Là một người lính làm thơ cũng như bao người cầm bút khác tôi luôn trăn trở trên mỗi sáng tác của mình: Viết về cái gì viết cho ai và viết như thế nào? Câu trả lời đã có sẵn đáp án nhưng thể hiện trên từng thi phẩm thì không dễ dàng gì.

          Đề tài mà tôi viết thường thiên về đất nước về những thân phận con người trong gia đình trong xã hội và cả những ý tưởng rất đỗi riêng tư.

          Đối tượng mà thơ tôi hướng tới dù chỉ là một câu thơ không đề hết sức vu vơ nhưng cũng nhằm tới sự cảm nhận và chia sẽ với những người xung quanh trong đó có những người lính đang ngày đêm bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới. Có người nói thơ tôi thuộc dạng thơ chính trị tôi không phủ nhận điều này vì hiện tại tôi đang là một cán bộ chính trị trong Quân đội. Lẽ nào thơ tôi lại không mang dấu ấn lý tưởng mà tôi đang phụng sự? Điều mà tôi quan tâm ở đây là số đông những người lính trẻ không trực tiếp trải qua chiến tranh họ được đào tạo ở mức sàn cao hơn thế hệ cha anh và trong bối cảnh của thời kỳ hội nhập nên gu thẩm thấu thơ của họ cũng khác. Nếu không nhận thức được đúng đối tượng thơ hướng tới nhà thơ sẽ trở nên lạc hậu.

          Có lẽ viết như thế nào mới là điều quan trọng bậc nhất góp phần nhận dạng nhà thơ. Và cũng là câu trả lời không có đáp án chung cho mọi tác giả. Bản chất làm thơ là một công việc có tính sáng tạo. Vì vậy người làm thơ làm được cái việc bài thơ sau hay hơn bài thơ trước cũng là điều đáng khích lệ trên con đường mơ ước sáng tạo không cùng. Tôi thường nghĩ vậy và luôn cố gắng để vượt lên chính mình. Về thể loại cũng vậy có nhà thơ đã thành danh tâm huyết khuyên tôi tiếp tục với thơ truyền thống nhưng tôi vẫn muốn thử nghiệm để khẳng định mình ở những thể loại khác và thế là tôi viết thơ tự do. Tôi thường làm thơ theo cảm hứng cho nên đôi khi ngay từ lúc ý tưởng manh nha câu thơ đầu chợt đến thể loại thơ đã định hình rồi. Thật khó mà biểu đạt hết ý tưởng cảm xúc đầy chất hiện đại trong một câu thơ chặt chẽ về niêm luật! Và cũng thật khó mà thể hiện được tính trữ tình sâu sắc trong những câu thơ không vần điệu thiếu tính nhạc đọc muốn hụt hơi! Vì thế chọn thể thơ nào không chỉ phụ thuộc vào ý thích mà còn phụ thuộc vào khả năng của mỗi người cầm bút.

          “Viết về cái gì viết về cho ai và viết như thế nào?” sẽ mãi là câu hỏi để ngỏ cho những ai thực sự muốn dấn thân vào con đường sáng tạo chông gai.

 

***

          “Dân tộc ta là một dân tộc thi ca!” có ai đó đã nói như thế. Nếu nói đến dòng sông thi ca lớn của dân tộc thì cũng phải xem thơ ca về đề tài chiến tranh cách mạng  như một dòng chảy mạnh mẽ nhất. Trong cách nhìn như thế mối quan hệ giữa thơ ca và người lính càng trở nên chặt chẽ biện chứng như nó vốn có. Do khả năng bao quát không nhiều tôi chỉ xin được trình bày một vài khía cạnh có tính chất tham khảo mong muốn đem tới hội thảo “Thơ thực trạng và hướng tìm” một chút phong phú đa dạng.

           Khi làm thơ ai cũng muốn có được những câu thơ hay những áng thơ rung động lòng người. Không ai làm thay họ những ước muốn chân chính ấy. Tự người làm thơ phải gánh lấy trách nhiệm tìm tòi sáng tạo. Người có thơ hay là người có vốn sống và cảm xúc phong phú và điều đặc biệt hơn là họ có khả năng và biết cách thể hiện vốn sống và cảm xúc của mình bằng ngôn từ.

          Tôi xin kết thúc bài viết bằng sự gửi gắm tình yêu của mình cũng như của những người lính đối với thơ ca. Hy vọng các tác giả trong và ngoài Quân đội sẽ gặt hái được nhiều thành công khi viết về đề tài người lính.

           Chúc buổi hội thảo “Thơ thực trạng và hướng tìm” của chúng ta thành công tốt đẹp!

 

                                                                                    Đinh - Thường

 

HOA DÃ QUỲ

Gửi bạn Hoài Khánh

Cảm ơn bạn đã dành cho ĐT sự động viên! Chỉ tiếc hôm đó bạn cùng Hội LHVHNT Hải Phòng đi Đà Nẵng nên không vui cùng anh em được.

Hoài Khánh

Những lời kiến giải rất thuyết phục! Chúc mừng anh!

HOA DÃ QUỲ

Gửi bạn Chanhrhum

Có lần CR đọc comment của ai đó bên nhà ai đó tỏ vẻ tiếc nuối rằng : "Thơ thời chiến tranh sao mà hay thế bây giờ thơ hay không có".

Để phân tích đúng sai của comment ấy cũng phải tốn ít thời gian. Bài tham luận này của anh đã mở ra một đề tài đáng quan tâm anh ạ.
-------
Đúng vậy em ạ mỗi một giai đoạn lịch sử sẽ có một chặng đường thi ca tương thích. Chúng ta sẽ sớm nhận ra được diện mạo của nó trong tương lai không xa.

HOA DÃ QUỲ

Gửi bạn Thu Hằng

Cảm ơn em đã ngợi ca
Tên cha mẹ đặt chỉ là biểu trưng
Cuộc đời lên biển xuống rừng
Câu hay câu dở vừa mừng vừa lo.

chanhrhum

Chúng ta đều biết lao động của người lính là một hình thức lao động đặc thù. Dù trong thời bình hay thời chiến họ đều phải trải qua bao khó khăn gian khổ thậm chí hy sinh. Vì vậy để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao ngoài những yếu tố thuộc về chỉ huy chỉ đạo về đảm bảo cơ sở vật chất trang bị kỹ thuật.v.v… thì yếu tố tinh thần chiếm một vị trí vô cùng quan trọng...
..........

Bài tham luận tuyệt vời!

Có lần CR đọc comment của ai đó bên nhà ai đó tỏ vẻ tiếc nuối rằng : "Thơ thời chiến tranh sao mà hay thế bây giờ thơ hay không có".

Để phân tích đúng sai của comment ấy cũng phải tốn ít thời gian. Bài tham luận này của anh đã mở ra một đề tài đáng quan tâm anh ạ.

thuhang

Hiền lành như thế tên anh

Dễ thương như vạt cỏ xanh bên vườn

giấu trong bình vẫn lên hương

là thơ chàng lính Đinh Thường bạn ơi!

HOA DÃ QUỲ

Gửi bạn Thu Hằng

Thực ra công việc cơ quan của ĐT cũng đủ bận rồi. Nhưng chả nhẽ mọi người giới thiệu lại từ chối e không tiện. Thôi đành chung tay với BCN vậy. Hy vọng mọi việc rồi cũng sẽ trôi chảy.
Cảm ơn em nhiều!

thuhang

chúc mừng anh Đinh Thường thành viên mới tinh tươm trong BCN câu lạc bộ thơ Việt Tiệp Hải Phòng.
công việc sẽ bận đấy cố lên nhà thơ nhé!

HOA DÃ QUỲ

Gửi bạn Vũ Thu Huế

Em ơi anh đang cố giữ phong độ như thế... Nhưng ai đó đã nói "phong độ là nhất thời...". Dù sao cũng cứ cố.
Cảm ơn em đã động viên chia sẻ!

HOA DÃ QUỲ

Gửi bạn Thu Hằng

Thơ anh sẵn có tình rồi
Hay dở không biết chờ người đọc thôi
Nếu em thương chớ có cười
Thì anh mới dám ra lời huênh hoang.